inv inv
cabecera
inv inv
curve
enc001.jpg

Chámase encadernación á acción de coser ou pegar varios pregos ou cadernos de texto e poñerlles cubertas.
As encadernacións teñen por obxecto procurar ao libro tres vantaxes: a súa conservación, o seu fácil manexo e a súa presentación artística.

Non empezan a utilizarse ata a época romana coa invención dos códices pero xa nos volumes exipcios e greco-romanos atopouse certa encadernación de forma rudimentaria que consistía nun envoltorio de pel sobre o rolo de papiro ou de pergamino e que ía ligado ao mesmo con tiras ou correas. Para gardar os volumes co seu envoltorio ou sen el, colocábanse verticalmente en caixas cilíndricas de madeira ou metal coñecidas co nome de scrinium, as cales podían conter certo número de volumes xuntos. Ás veces, para libros ou volumes preciosos, facíanse estoxos e caixas de metal precioso e adornábanse con pedrería en cuxo arte destacou a España visigoda.

Rudimentos de encadernación poden tamén descubrirse nos pugilares que usaban os romanos cando se unían con argolas e cordóns e máis aínda cando tiñan a forma de múltiples dípticos a modo de tapas con charnela. Pero a verdadeira encadernación non puido ter lugar ata que se inventaron os códices de pergamino. Ao principio, debeu ser moi sinxela e pouco artística formando as cubertas do códice outra pel máis grosa sobre tabliñas de madeira. Pero xa desde o século XV empeza o luxo na encuadernación, con labores de orfebrería e escultura nas tapas dando exemplo e servindo de modelo desde o tempo de Constantino á fastuosa Bizancio

Idade Media

Distínguense tres clases de encadernacións a partires de dita época e por toda a Idade Media:

Sinxelas ou de pura utilidade. É o libro manual e corrente, sobre todo, nos mosteiros que se encadernaba con dúas sinxelas táboas cubertas de pel ou de pergamino sen labores artísticos e atábase con algunha correa ou pechábase con manezuelas metálicas ou ben se cubrían os cortes cunha prolongación da pel a modo de carteira. Nas universidades, os libros maiores adoitaban guarnecerse con punteiras de bronce ou ferro e atábanse cunha cadea a un poste dentro dun pupitre a fin de evitar extravíos. Por iso, recibían o nome de libros de cadea ou encadeados. Algúns destes códices gardábanse en armarios e caixas non en posición recta ou de canto senón tombados recibindo por iso, o nome de tumbos cando eran rexistros dalgunha magnitude, custodiados nos Arquivos e pola clase de pel que os recubría chamábanse becerros.

Elegantes. Formábanse con táboas que se recubrían de veludo sobre o que se engadía algunha guarnición de prata ou ben se forraban con guadameciles tachonados con cravos de adorno. Esta forma debeu de empezar a usarse en Constantinopla cara ao século V pois en mosaicos da época represéntanse ministros ou servidores do Emperador levando grandes libros encuadernados de forma parecida. Pero non se decoraban por entón as peles con gofrados repuxados que non parecen coñecidos antes do século XIII. Nos séculos XIV e XV ata principios do XVI levouse moito a encuadernación con estes últimos labores sobre todo en España xa comezados polo menos no século XIII sendo de estilo mudéxar os gofrados coñecidos.

De gran luxo. Nestas empregábanse os marfiles labrados, as placas de ouro e prata con relevos e esmaltes e as pedras finas. Destinábanse case exclusivamente a libros litúrxicos e Evanxelios. Na súa ornamentación reflíctese sempre o estilo das épocas e rexións que as produciron.

Idade Moderna

Na Idade Moderna desaparecen case por completo as encadernacións de gran luxo ou con metais preciosos e só por excepción úsanse algunha vez para obsequios persoais. Pero, en cambio, fanse máis artísticas as de luxo mediano e ata as ordinarias dando Italia a norma do gusto e estilo nas mesmas substitúese a madeira polo cartón para aliviar o peso do libro e evitar a súa destrución pola couza aínda que no século XVI se encaderna a miúdo con táboas e dáse máis importancia que antes ao lombo do libro, decorándoo e imprimíndolle rótulos xa que ha de quedar visible na estantería. O cartón ou a táboa recubrense con pergamino ou peles finas (badana, chagrín, marroquín, pel de Rusia) decoradas con gofrados e dourados de estilo plateresco e semiarabesco nos libros de luxo mentres que outros se encadernan sinxelamente con cuberta de pergamino liso. Desde o século XVII admítese a media encadernación de pel sobre o lombo e nas puntas e de papel no restante. Chegado o século XIX sen abandonar devanditas formas, vai cundindo a encuadernación inglesa de simple tea de percalina sobre o cartón aínda que adornada con impresións de ouro e cores.

enc-cent.jpg

Tipos de encadernacións actuais:

· Encadernación rústica

A encadernación rústica é un tipo de encadernación na que o libro, cosido ou encolado, está forrado simplemente cunha cuberta de papel ou cartón, xeralmente forte, e pegada ao lombo.

Xeralmente os libros que presentan este tipo de encadernación son edicións baratas, xa que unha encadernación deste tipo é moito máis económica que unha encadernación en pasta dura; se ademais as follas non se cosen, se non que soamente se pégan, o costo da peza é menor; por esta mesma razón o papel neste tipo de libros adoita ser de baixa calidade. Este tipo de encadernación existe desde mediados do século XIX, pero popularizouse ao redor de 1930. Os libros de comics son un bo exemplo deste tipo de encadernación.

· Encadernación cartoné

A Encadernación cartoné é un tipo de encadernación na que o libro cosido ou encolado, está forrado simplemente cunha cuberta de cartón, pegada ao lombo. Os planos das tapas son de papel e o lombo de tea ou tamén papel.

· Encadernación en pel

A encadernación en pel é a arte de converter unha pel orgánica xa sexa de vacún, cabra ou animal exótico, se é o caso na cuberta máis exquisita dun libro ou conxunto de follas que desexan poñer en relevo a súa natureza ou importancia no tempo.

O uso da encadernación en pel data do século XIII pero actualmente o curtume desta época mellorou o seu proceso xa que o uso de produtos químicos especiais permite obter peles cunha calidade moito máis agradable ao tacto e á vista.

Hay diferentes tipos de encuadernación en piel.

  • A natural: É a que sen necesidade de tratar a pel, no proceso de secado, se mantivo o pelo, só estirando a pel nun marco o cal despois de ser secado coidadosamente mantén o seu cheiro e textura ata o momento que é aplicado nas tapas ou lombo do libro a encadernar.

  • A Curtida: É a que previamente se curtíu despelellando a súa carnaza e humectou con químicos especiais os cales lle dan un ton natural sen pigmentos. É fácil de estirar e gravar posto que a súa flor natural non foi lixada e polo tanto é moi apreciada para realizar pigmentacións posteriores.

  • A curtida con pigmentos e preservantes especiais: Estas peles son ideais para encadernar os lombos dos libros posto que os tons que se obteñen son posteriormente llaqueados con bromuro e pranchados en vapor polo que o seu espesor é previamente lixado e o seu grosor non é tan flexible o que permite mellor adherencia no pegado e aplicado de accesorios. A súa uniformidade e realce dependen da calidade da pel antes de ser curtida, da súa boa flor e non ser atacada por insectos.

· Encadernación en espiral

A encadernación de espiral é un método económico de encadernación que consiste en colocar as follas formando bloques, facer unha fila de ocos no lado do lombo e pasar unha espiral de arame por estes ocos. Úsase moito en cadernos e manuais de uso intenso pero breve.

· Encadernación alzado

A encadernación alzado é un dos diversos estilos de encadernación para rematar o prego dun libro ou unha revista.

A característica principal é que neste caderniño todas as súas páxinas están montadas unhas sobre outras, formando así a orde na que se quere formar a revista ou o prego ou caderniño que sería parte dun libro.

En xeral os caderniños van cosidos con arame, algunhas persoas din abrorchados.

Os Pregos (caderniños) pódense alzar uns sobre outros de forma manual ou cunha máquina automática ou semiautomática denominada alzadora.

· Encadernación con taladro

A encadernación con taladro é un tipo de encadernación que revolucionou as encadernacións da época xa que os libros actuais imprímense en follas soltas e non en folios dobrados como se facía antes. Este tipo de impresión obriga ao impresor a emblocalos verticalmente con gomas especiais frías ou ao calor.

As vantaxes da encadernación con taladro é que o lombo é perforado con brocas delgadas verticalmente seguindo unha secuencia uniforme para o seu posterior cosido vertical. A súa durabilidade depende do fío usado, nylon preferiblemente. Esta forma evita o desfollado ou crebado ao abrir excesivamente o libro.

© 2007 Apamp Artesanía | Aviso Legal